SME trong thời đại AI đang đối mặt với nhiều nghi ngờ, liệu vai trò của họ trong L&D có bị thay thế bởi AI, công cụ có thể tạo nội dung trong vài giây? Bài viết này phân tích 5 nguyên tắc then chốt giúp doanh nghiệp xác định rõ khi nào cần SME, khi nào có thể tận dụng AI. Từ đó, doanh nghiệp có thể kết hợp hiệu quả giữa sức mạnh công nghệ và sự sâu sát của con người để đạt hiệu quả L&D vượt trội.

Xem thêm: AI LMS là gì? Tương lai đào tạo doanh nghiệp do AI dẫn dắt

Vì sao SME vẫn giữ vai trò cốt lõi trong L&D dù AI phát triển mạnh?

Trong làn sóng chuyển đổi số, AI có thể tạo nội dung nhanh chóng, xử lý lượng lớn dữ liệu và cung cấp thông tin chung. Tuy nhiên, có những điều AI không thể làm được, đó là hiểu bối cảnh nội bộ, truyền tải kinh nghiệm thực chiến và đồng cảm với người học.

SME (Subject Matter Expert - chuyên gia nội dung) là người hiểu rõ nhất cách vận hành, văn hóa, mục tiêu đào tạo cụ thể của tổ chức. Họ không chỉ nắm kiến thức chuyên môn mà còn biết cách truyền tải sao cho người học dễ tiếp thu và áp dụng được.

Việc thay thế SME hoàn toàn bằng AI không chỉ thiếu tính thực tế, mà còn có thể gây ra rủi ro nghiêm trọng về chất lượng đào tạo. Vậy, doanh nghiệp cần hiểu rõ 5 nguyên tắc dưới đây để tận dụng tốt cả hai.

5 nguyên tắc xác định khi nào cần SME và khi nào dùng AI

Việc lựa chọn giữa AI và SME không nên là một quyết định đơn lẻ mà cần dựa trên ngữ cảnh cụ thể của tổ chức, loại nội dung và mục tiêu đào tạo. Dưới đây là 5 nguyên tắc giúp bạn định hướng rõ ràng hơn trong việc kết hợp hai yếu tố này:

Nguyên tắc 1 - Tính độc quyền: Dữ liệu công khai VS Kiến thức nội bộ

AI chủ yếu dựa trên nguồn dữ liệu công khai. Trong khi đó, mỗi tổ chức đều có các quy trình, công nghệ và văn hóa đặc thù không có trên internet. Những kiến thức này chỉ SME, người đã trải nghiệm trực tiếp mới có thể truyền tải.

Ví dụ, khi xây dựng chương trình onboarding cho nhân viên mới tại một công ty logistics, bạn cần hướng dẫn cụ thể cách xử lý hàng hóa theo quy trình nội bộ. AI không thể biết những khác biệt nhỏ nhưng quan trọng như cách đánh dấu kiện hàng riêng của doanh nghiệp bạn.

Nguyên tắc 2 - Mức độ rủi ro: Nội dung thông thường VS Tình huống rủi ro cao

Trong các lĩnh vực nhạy cảm như y tế, pháp luật hay tài chính, sai sót nhỏ trong nội dung đào tạo có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng đến uy tín tổ chức và quyền lợi người học. AI dù thông minh và nhanh chóng vẫn chưa đủ độ tin cậy trong những tình huống mà tính chính xác, minh bạch và đạo đức học thuật là tối quan trọng.

Một ví dụ nổi bật là việc Hiệp hội luật sư bang California sử dụng AI để soạn thảo câu hỏi thi mà không thông báo cho thí sinh. Sự việc này đã làm dấy lên làn sóng phản đối trong giới giáo dục vì vi phạm nguyên tắc minh bạch, đạo đức và đe doạ tính công bằng của kỳ thi.

Trong những bối cảnh rủi ro cao như vậy, chỉ có SME, những người sở hữu kiến thức chuyên sâu và kinh nghiệm thực tiễn mới có khả năng đảm bảo nội dung đào tạo đạt chuẩn, phù hợp thực tế và không gây tổn hại cho người học hoặc tổ chức.

Nguyên tắc 3 - Loại kiến thức: Chung VS Tùy chỉnh

AI là công cụ hữu ích để thu thập kiến thức chung trong ngành, từ các quy trình phổ biến đến những xu hướng nổi bật. Tuy nhiên, khi cần thiết kế nội dung đào tạo phù hợp với đặc thù riêng của từng tổ chức như chức năng, thị trường hoặc đặc điểm vai trò nhân sự cụ thể thì vai trò của SME là không thể thay thế.

Ví dụ: Khi bạn muốn cải thiện sự hợp tác giữa hai phòng ban marketing và bán hàng, AI có thể liệt kê các “best practices”, nhưng chỉ SME nội bộ mới biết rõ các điểm xung đột thực tế và đưa ra giải pháp phù hợp với văn hóa doanh nghiệp.

Nguyên tắc 4 - Kết quả học tập: Hiểu VS Áp dụng

Theo mô hình Bloom’s Taxonomy, các cấp độ học tập được chia từ cơ bản đến nâng cao: ghi nhớ, hiểu, áp dụng, phân tích, đánh giá và sáng tạo. Trong hệ thống này, AI đặc biệt phù hợp cho hai cấp độ đầu tiên, là hỗ trợ học viên ghi nhớ thuật ngữ, định nghĩa và hiểu các khái niệm nền tảng một cách nhanh chóng nhờ khả năng xử lý dữ liệu vượt trội.

Tuy nhiên, khi bước sang các cấp độ cao hơn như áp dụng vào tình huống thực tế, phân tích vấn đề, và đưa ra quyết định phù hợp với bối cảnh cụ thể, thì vai trò của SME trở nên không thể thay thế. SME không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn chuyển tải kinh nghiệm, góc nhìn chiến lược và những yếu tố phi công thức mà AI không thể tự học được.

Lấy ví dụ về nội dung đào tạo liên quan đến Quản lý chất lượng toàn diện, AI có thể nhanh chóng cung cấp các lý thuyết về hệ thống TQM, các quy trình ISO hoặc Six Sigma. Tuy nhiên, để người học có thể áp dụng đúng quy trình vào dây chuyền sản xuất nội bộ với những biến số thực tế và ràng buộc cụ thể của tổ chức thì SME chính là người có thể chia sẻ kinh nghiệm điều chỉnh linh hoạt, câu chuyện thực tế tại hiện trường và những lỗi thường gặp cần tránh.

Chính nhờ sự kết hợp giữa lý thuyết được hỗ trợ bởi AI và chiều sâu thực tiễn của SME, chương trình đào tạo mới thực sự toàn diện, vừa giúp học viên hiểu rõ bản chất, vừa biết cách áp dụng đúng và hiệu quả trong công việc hàng ngày.

Nguyên tắc 5 - Giá trị con người: AI hỗ trợ, SME định hình

Báo cáo Tương lai việc làm của Diễn đàn Kinh tế Thế giới cho thấy những kỹ năng được đánh giá cao nhất hiện nay đều là các năng lực “thuần con người”, bao gồm tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, sáng tạo, trí tuệ cảm xúc, khả năng thích ứng và lãnh đạo. Đây là những yếu tố then chốt tạo nên sự khác biệt trong môi trường làm việc hiện đại mà AI không thể thay thế.

Đặc biệt tại Việt Nam, nơi nhiều doanh nghiệp vẫn đang trong giai đoạn đầu của chuyển đổi số và văn hoá học tập còn mang tính truyền thống, sự hiện diện của SME giúp duy trì tính nhân văn, tạo động lực học tập, đồng thời đảm bảo chương trình đào tạo không chỉ đúng mà còn trúng với nhu cầu và tâm lý người học Việt.

Có thể nói, dù AI có thể hỗ trợ SME trong việc tổ chức nội dung, đề xuất cấu trúc bài giảng, hoặc cá nhân hoá dữ liệu học tập, nhưng chính SME là người làm cho hành trình học trở nên sinh động, gần gũi và bền vững hơn trong tâm trí người học.

SME + AI: Mô hình phối hợp lý tưởng trong chuyển đổi số L&D

Thay vì đặt câu hỏi "SME trong thời đại AI có bị thay thế không?", doanh nghiệp nên dịch chuyển tư duy sang hướng tích cực và thiết thực hơn: "Làm thế nào để kết hợp tối ưu sức mạnh của AI và SME trong đào tạo nội bộ?".

Để khai thác hiệu quả sự kết hợp này, doanh nghiệp có thể áp dụng mô hình phối hợp theo ba giai đoạn:

• Giai đoạn 1 - Khởi tạo từ AI: Sử dụng AI để thu thập dữ liệu ngành, xây dựng bản nháp nội dung sơ khởi dựa trên các tiêu chuẩn, kiến thức công khai.
• Giai đoạn 2 - Cá nhân hóa với SME: SME sẽ rà soát, bổ sung ví dụ, tình huống nội bộ, và tinh chỉnh nội dung phù hợp với văn hóa, quy trình đặc thù của doanh nghiệp.
• Giai đoạn 3 - Triển khai và kiểm định: Đội ngũ đào tạo phối hợp cùng SME tổ chức kiểm định nội dung, lựa chọn hình thức truyền tải phù hợp (e-Learning, blended learning,...), đo lường hiệu quả học tập và cải tiến liên tục dựa trên phản hồi thực tế.

Mô hình này không chỉ giúp rút ngắn thời gian sản xuất nội dung mà còn đảm bảo tính chính xác, thực tiễn và phù hợp văn hóa, ba yếu tố cốt lõi để đào tạo nội bộ thực sự hiệu quả trong thời đại AI.

OES - Đối tác EdTech đồng hành cùng SME và doanh nghiệp thời đại AI

Trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ, nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn khi chuyển đổi từ lý thuyết sang thực tiễn, đặc biệt là khi triển khai các chương trình đào tạo nội bộ L&D. Sở hữu công nghệ thôi là chưa đủ, điều quan trọng là phải có đội ngũ SME hiểu rõ cách vận dụng kiến thức vào thực tế.

Đây chính là điểm mạnh mà OES mang lại cho khách hàng. Với gần 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực EdTech, OES là đơn vị tiên phong trong:

• Số hóa bài giảng e-Learning chuẩn SCORM/xAPI, tích hợp nhiều ngôn ngữ, phù hợp triển khai nội bộ doanh nghiệp hoặc tổ chức giáo dục.
• Nền tảng LMS tích hợp AI, cá nhân hóa hành trình học tập, phát hiện sớm rủi ro bỏ học và tối ưu hóa hiệu quả đào tạo.

OES cam kết cung cấp các giải pháp đào tạo toàn diện, kết hợp hài hòa giữa sức mạnh công nghệ và chiều sâu chuyên môn từ SME giúp tổ chức hiện thực hóa chuyển đổi số giáo dục một cách bền vững.

Kết luận

SME trong thời đại AI không biến mất mà họ chỉ đang thay đổi vai trò để phù hợp hơn với xu thế. Thay vì lo sợ bị thay thế, doanh nghiệp nên chủ động kết hợp giữa năng lực phân tích, tốc độ của AI và kinh nghiệm sâu sắc từ SME để tạo ra chương trình đào tạo thực sự hiệu quả. Nếu kết hợp đúng thì SME và AI không cạnh tranh, mà bổ sung cho nhau. Đây chính là công thức tối ưu giúp các tổ chức nâng cao chất lượng đào tạo, tăng ROI và tạo lợi thế cạnh tranh trong thời đại công nghệ.

OES tự hào đồng hành cùng các tổ chức trong việc số hóa chương trình L&D hiệu quả, kết hợp linh hoạt giữa công nghệ AI và chuyên môn của SME. Liên hệ với OES để nhận tư vấn miễn phí về giải pháp đào tạo phù hợp với chiến lược phát triển nguồn lực số của doanh nghiệp bạn.